احداث نیروگاه خورشیدی در شهرک‌های صنعتی و زمین‌های شخصی

پیشگفتار

رشد روزافزون نیاز به انرژی الکتریکی، محدودیت منابع فسیلی، و ضرورت حفاظت از محیط‌زیست و کاهش گازهای گلخانه‌ای به منظور تحقق توسعه پایدار، موجب افزایش توجه کشورها به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در کنار بهبود بهره‌وری انرژی شده است.

خوشبختانه ایران از جمله کشورهایی است که از منابع متنوع و غنی انرژی‌های تجدیدپذیر برخوردار است. وجود پتانسیل قابل توجه برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، ضرورت بهره‌برداری از این ظرفیت خدادادی را دوچندان می‌کند و برنامه‌ریزی اصولی برای دستیابی به اهداف توسعه‌ای را می‌طلبد.

در سال‌های اخیر، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) با تدوین سیاست‌ها، تصویب قوانین حمایتی و فراهم‌سازی بسترهای قانونی و اجرایی، گام‌های مؤثری در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بومی‌سازی فناوری‌های مرتبط برداشته است. در این راستا، مدل‌های متنوع سرمایه‌گذاری برای مشارکت بخش خصوصی در احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر طراحی و اجرایی شده است.

کلیات مدل

مطابق آیین‌نامه اجرایی ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی (مصوب هیئت وزیران به شماره ۱۵۳۴۴۰/ت۵۲۳۷۵هـ مورخ ۱۳۹۴/۱۱/۱۴)، اشخاص حقیقی و حقوقی دارای زمین شخصی یا زمین در شهرک‌های صنعتی می‌توانند نسبت به احداث نیروگاه خورشیدی تا ظرفیت حداکثر ۳ مگاوات اقدام نمایند.

• مدت قرارداد خرید تضمینی برق: ۲۰ سال
• نرخ خرید تضمینی: بر اساس نرخ ابلاغی سالانه از سوی وزیر نیرو (مشمول تعدیل)

انواع مدل‌های سرمایه‌گذاری

• احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک توسط صنایع
• احداث نیروگاه بادی با استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید
• احداث نیروگاه خورشیدی در شهرک‌های صنعتی و زمین‌های شخصی
• احداث نیروگاه تجدیدپذیر برای تأمین برق مراکز استخراج رمزارز
• احداث نیروگاه خورشیدی با استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید
• احداث نیروگاه تجدیدپذیر به منظور صادرات برق
• احداث نیروگاه تجدیدپذیر در تابلوی سبز بورس انرژی
• احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر برای تأمین برق چاه‌های کشاورزی
• احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر از طریق جمع‌سپاری (Crowdfunding)
• احداث نیروگاه در شهرک‌های تخصصی خورشیدی
• احداث نیروگاه تجدیدپذیر محدود به ظرفیت انشعاب برق
• سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری ذخیره‌سازی انرژی
• احداث نیروگاه برق‌آبی با استفاده از ظرفیت ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی
• سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری هیدروژن
• احداث نیروگاه زیست‌توده با بهره‌گیری از ظرفیت ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی
• توسعه فناوری حرارتی خورشیدی
• احداث نیروگاه بین‌انبساطی (Binary) با استفاده از ظرفیت ماده ۶۱
• مشارکت در طرح‌های حمایتی و معیشتی

پیشران‌های توسعه

ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان

صنایع با مصرف برق بیش از یک مگاوات موظف‌اند از ابتدای سال ۱۴۰۲ حداقل ۱٪ از برق مورد نیاز سالانه خود را از طریق احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر تأمین کنند.

قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق

صنایع انرژی‌بر، با هماهنگی وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت نیرو، مکلف‌اند حداقل ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر و پاک را تا پایان سال ۱۴۰۴ از محل منابع داخلی خود احداث نمایند.

شرایط قرارداد

• خرید تضمینی برق به مدت ۲۰ سال
• نرخ پایه خرید تضمینی: ابلاغ سالانه توسط وزیر نیرو
• تعدیل نرخ پایه از تاریخ بهره‌برداری
• ضریب اصلاحی ۶۰ درصدی نرخ خرید در ابتدای سال‌های هشتم، دوازدهم و شانزدهم قرارداد
• نیروگاه‌های فاقد انشعاب برق تا سقف ۳ مگاوات مجاز به احداث هستند
• نیروگاه‌های دارای انشعاب برق، حداکثر تا دو برابر ظرفیت انشعاب و سقف ۲۰۰ کیلووات مجازند

فرآیند احداث نیروگاه خورشیدی

1. تملک زمین با کاربری مناسب
   • سند مالکیت رسمی زمین
   • مستندات معتبر بلندمدت بهره‌برداری قانونی
   • مدارک تأییدشده کاربری زمین (صنعتی، نیروگاهی یا کشاورزی گرید ۳ به بالا)
2. اخذ پروانه احداث نیروگاه
   • مدت اعتبار پروانه: ۶ ماه
   • ظرفیت تا ۵۰۰ کیلووات: امکان یک‌بار تمدید
   • ظرفیت بین ۵۰۰ کیلووات تا ۳ مگاوات: امکان دو بار تمدید
   • اعتبار تمدید: هر بار به مدت اولیه اعتبار پروانه
3. دریافت مجوزها و انعقاد قرارداد
   • اخذ مجوز محیط زیست
   • اخذ مجوز اتصال به شبکه برق
4. تأمین مالی و آماده‌سازی اجرای پروژه
5. احداث نیروگاه خورشیدی
   • ظرفیت تا ۵۰۰ کیلووات: حداکثر ۱ سال
   • ظرفیت بین ۵۰۰ کیلووات تا ۳ مگاوات: حداکثر ۱۸ ماه
6. اتصال به شبکه و آغاز بهره‌برداری
7. فروش برق تولیدی به ساتبا

پرسش‌های متداول

• زمین با کاربری مناسب چیست؟ زمین‌هایی با کاربری صنعتی، نیروگاهی یا کشاورزی گرید ۳ به بالا.
• حداکثر زمان مجاز برای دریافت مجوزها و عقد قرارداد؟ ۶ ماه از تاریخ صدور پروانه احداث.
• حداکثر زمان مجاز برای احداث نیروگاه؟ تا ۵۰۰ کیلووات: یک سال، ۵۰۰ کیلووات تا ۳ مگاوات: ۱۸ ماه.
• آیا امکان فروش برق در تابلوی سبز یا به سایر مصرف‌کنندگان وجود دارد؟ بله، امکان فروش در تابلوی سبز یا قرارداد دوجانبه وجود دارد.
• آیا قرارداد تعهدات ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان را پوشش می‌دهد؟ بله، خرید تضمینی صرفاً برای برق مازاد بر تعهدات ماده ۱۶ انجام می‌شود.
• آیا امکان دریافت برق هموار یا اولویت در قطع برق وجود دارد؟ خیر، این مزایا فقط در مدل تهاتر انرژی صنایع پیش‌بینی شده است.

جمع‌بندی

احداث نیروگاه‌های خورشیدی در شهرک‌های صنعتی و زمین‌های شخصی یکی از مطمئن‌ترین مسیرهای سرمایه‌گذاری بلندمدت در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر است. این طرح ضمن ایجاد بازدهی پایدار و تضمین خرید برق، نقش مؤثری در تحقق سیاست‌های ملی توسعه پایدار و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی ایفا می‌کند.

منبع: سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)